A balam, sən nə üçün ağlayırsan?                                                                                                                                                                                                                                   dərs kitablarından
                                                                                                                                                       Sənə nə olub, sənə nə olub?
                                                                                                                                                       Sənə nə olub, ağlarsan?
                                                                                                                                                                                         Şeyx Sənan
                                                                                                        * * *
Tazə doğulmuş uşaqların əksəri ağlağan olar. O cürə uşaqlara "kor" uşaq deyərlər. Yaxud deyərlər ki, bu uşaq çox "korluq" edir. Allah "nervinni" adamlardan uzaq eləsin. Bu cür "kor" uşaqlar ata-anadan başqa qonum-qonşuların da baş-beynini aparar.
Səhər, günorta, axşam, gecə, müttəsil bunu eşidirsən:
- İnqa, inqa, inqa!..
Yorulmuş və yuxulu anasının səsi gələr:
- Ay balam, di yat, dincəl də!
Amma uşaq yatmaz və "inqa"sına davam eylər.
- İnqa, inqa, inqa!..
Atasının anasına xitabən səsi gələr:
- Əşi, sənin bu ölmuşün bizim dirriyimizi korladı. Döşünü ver ağzına...
Uşaq bir qədər əmər və sakit olar. Amma birdən-birə ağzını anasının döşündən çəkib genə başlar:
- İnqa, inqa, inqa!..
Bu səfər anasının acığı tutar.
- Əşi, di öl... Vallah elə vuraram, bir də səsin çıxmaz.
Amma bu hədə-qorxu uşağa kar eləməz. Uşaq "inqa"sından əl götürməz. O halda qonşuda olan qarı arvad yerindən durub yorğanı çiyninə salar və düz uşaqgilə gələr, anasına deyər:
- Ay arvad, uşağın üstünə çığırma, pis şeydir, sən bir azca xubgər (xabkər) qayır, ver uşağın ağzına, yuxu tutsun.
Anası durub qarının təlimi ilə xubgər qayırar və qaşıqla uşağın ağzına tökər. Doğrudan da uşağı yuxu tutub yatar. Ata-anası qarı arvaddan razılıq edərlər. O da xalqa bir yaxşılıq etdikdən dolayı özü də xoşhal olub, evinə qayıdar.
Amma bir-iki saatdan sonra genə yatanlar oyanar.
Uşağın "inqa, inqa"sı ərşi-fələkə çıxar.
                                                                                                   * * *
İndi həmin bu Kirid məsələsi yazıq Osmanlı üçün bir "kor" uşaq olubdur. Kiridin "inqa, inqa"sından qulaq tutulur.
Bir neçə ay bundan əvvəl Kiridin haman "inqa, inqa"sını anası olan Osmanlını lap "hələk" eləmişdi. Ana balasına döş verdiyi kimi, bu da Kiridə avtanomiya verdi, lakin Kirid "inqa, inqa"dan əl çəkmədi. O halda Osmanlı şapalaq hazırladı, amma qonum-qonşu tökülüb qoymadılar və Kiridə "xubgər" verdilər. Kirid yatdı. Qonum-qonşu çəkildi. Osmanlı da öz işinə məşğul oldu.
Amma indi bu günlərdə genə Kirid oyanıb, "inqa, inqa"sını ərşi- fələkə çıxarıbdır.
İndi Osmanlı nə etsin?
                                                                                                     * * *
Keçək əvvəlki mətləbə.
Bəli, uşağın "inqa-inqa"sı tazədən ərşi-fələkə çıxar, o surətdə ağıllı ana adam göndərib bir həkim çağırar, deyər ki, bax gör bu uşağa nə dərd dəyibdir ki, dincəlmir. Həkim uşağa baxar və deyər ki, bunun qarınağrısı vardır və qarnını ağrıdan da filan şey və filan şeydir. Sonra dərman yazar, o dərman uşağın qarnını ağrıdan şeyi tələf edər, uşaq da rahat olub daha bir də "inqa, inqa" eləməz.
                                                                                                       * * *
İndi keçək ikinci mətləbə.
Şübhəsizdir ki, Kiridin də qarnının ağrısı vardır. Onun qarnını ağrıdan da, söz yoxdur ki, yunandır.
Bəs Osmanlıya lazımdır ki, bu qarını ağrıdana qarşı bir tədbir görsün. Yoxsa qonum-qonşu "qarı"larının "xubgər"ləri heç bir mənfəət verməyib, bəlkə axırda "uşağı" tiryakxurd edə bilər. Tiryakxorluq da məlumdur ki, həm şərən, həm ürfən, həm tibbən, həm əqlən və həm nəğlən haramdır.

                                                                                                                                                   Hacıbəyli, Üzeyir. Seçilmiş əsərləri.- Bakı, 2005.- II cild.- S. 144-145.